alt

Солтүстік Қазақстан облысының әлеуметтік-экономикалық дамуы

2020 жылғы 1 сәуірге облыстағы халық саны 547,5 мың адамды құрады, соның ішінде қалалықтар – 253 мың адам (46,2%), ауылдықтар – 294,5 мың адам (53,8%). 2020 жылғы қаңтар-наурызда халықтың табиғи өсуі 3 адамды құрады (өткен жылғы сәйкес кезеңде табиғи кему - 124 адам). 2020 жылғы қаңтар-наурызда жаңа туған сәбилер саны 2019 жылғы қаңтар-наурызға қарағанда - 4%, өлгендер –10,9% кем тіркелді. Көші-қонда жағымсыз айырым қалыптасып, -1284 адамды құрады (2019 жылғы қаңтар-наурызда – -1319 адам), соның ішінде сыртқы көші-қонда – -572 адам (-688 адам), ішкі көші-қонда – -712 адам (-631 адам).

Соңғы мәлімет бойынша ең төмен тұтыну нормаларынан есептелген орташа жан басына шаққандағы күнкөрістің ең төменгі деңгейінің шамасы 29075 теңгені құрады және өткен жылғы желтоқсанмен салыстырғанда 6,1% өсті. Азық-түлік қоржынының құны 15991 теңгені құрады.

2020 жылғы I тоқсанда жұмыссыздар саны 14,5 мың адамды құрады. Жұмыссыздық деңгейі жұмыс күшінің санына 4,8%-ды құрады. Жұмыспен қамту органдарында жұмыссыздар ретінде тіркелген адамдар саны 2020 жылғы сәуірдің соңына 4683 адамды, немесе жұмыс күшінің санына 1,5%-ды құрады.

Облыста қызметкерлерге есептелген орташа айлық атаулы жалақы (кәсіпкерлік қызметпен айналысатын шағын кәсіпорындарсыз) 141720 теңгені құрады, 2019 жылғы I тоқсанға өсім 25,1%-ды құрады. Нақты жалақы индексі 2020 жылғы I тоқсанда 118,4%-ды құрады.

Тұтыну бағаларының индексі 2020 жылғы сәуірде 2019 жылғы желтоқсанмен салыстырғанда 102,8%-ды құрады. Бағалар азық-түлік тауарларына – 4,8%, азық-түлік емес тауарларға, халыққа көрсетілетін ақылы қызметтерге – әрбірі 1,5%-дан өсті. Өнеркәсіп өнімдерін өндіруші кәсіпорындар бағасы 2020 жылғы сәуірде 2019 жылғы желтоқсанмен салыстырғанда 2,6% көтерілді.

Негізгі капиталға салынған инвестициялар көлемі 55597,2 млн. теңгені, немесе 2019 жылғы қаңтар-сәуірге 118,1%-ды құрады. 2020 жылғы 1 мамырдағы жағдайға тіркелген заңды тұлғалардың саны 10223 бірлікті құрап, өткен жылғы сәйкес күнмен салыстырғанда 1,6% азайды, соның ішінде қызметкерлер саны 100 адамнан кем заңды тұлғалар 9950 бірлікті құрады. Жұмыс істеп тұрған заңды тұлғалардың саны 8027 бірлікті құрады, оның ішінде 7754 бірлік – шағын кәсіпорындар. Облыстағы тіркелген шағын және орта кәсіпкерлік субъектілерінің (заңды тұлғалар) саны 7638 бірлікті құрап, өткен жылғы сәйкес күнмен салыстырғанда 0,7% ұлғайды.

2020 жылғы қаңтар-сәуірде бөлшек сауда көлемі 67858,6 млн. теңгені, немесе 2019 жылғы сәйкес кезеңнің деңгейіне 91,7%-ды құрады. Көтерме сауда көлемі 101961,9 млн. теңгені, немесе 2019 жылғы сәйкес кезеңнің деңгейіне 98,7%-ды құрады.

Өнеркәсіп өндірісінің көлемі қолданыстағы бағаларда 89305,7 млн. теңгені құрады, бұл 2019 жылғы қаңтар-сәуірге қарағанда 7,2% жоғары. Кен өндіру өнеркәсібінде өндіріс көлемі – 1,6 есе, өңдеу өнеркәсібінде – 8,4% өсті. Электр энергиясымен, газбен, бумен, ыстық сумен және ауаны кондициялаумен жабдықтауда өндіріс көлемі – 0,5%, сумен жабдықтау; қалдықтарды жинау, өңдеу және жою, ластануды жоюда 6,6% төмендеді.

Ауыл шаруашылығы жалпы өнімінің (көрсетілетін қызметінің) көлемі 40326,3 млн. теңгені құрады, ол 2019 жылғы қаңтар-сәуірге қарағанда 2,2% жоғары. Жүк айналымының көлемі 972,1 млн. ткм (коммерциялық жүк тасымалдаумен айналысатын жеке кәсіпкерлердің жүк айналымы көлемінің бағалауы есебімен), немесе 2019 жылғы қаңтар-сәуірге 91,5%-ды құрады. Жолаушылар айналымының көлемі 851,6 млн. жкм, немесе 2019 жылғы қаңтар-сәуірге 73%-ды құрады. Құрылыс жұмыстарының (көрсетілетін қызметінің) көлемі 10620,4 млн. теңгені, немесе 2019 жылғы қаңтар-сәуірге103,2%-ды құрады.

Толығырақ...
  • Тарихы
  • Климаты мен табиғаты
  • Қалалары мен өнеркәсібі
  • Дін мен мәдениет
  • Денсаулық сақтау
  • Білім

Солтүстік Қазақстан облысы — республиканың солтүстік қақпасы.

Облыс 1936 жылы құрылды, бүгінгі шекарасы 1999 жылдың 8 сәуірінде бекітілді. Облыстың ауданы 97, 99 мың шаршы км. тең және республика аумағының 3,6% құрайды. Солтүстік Қазақстан облысының әкімшілік орталығы – Петропавл қаласы, 1752 жылы негізі қаланды.

Облыста 13 әкімшілік аудан бар; 5 қала – Петропавл, Булаев, Мамлют, Тайынша, Сергеев; 4 қала типтес кенттер – Смирново, Талшық, Еңбек, Кішкенекөл. Облыс аумағы Қазақстанның Қостанай және Ақмола облыстарымен және Ресей Федерациясының Қорған, Түмен, Омбы облыстарымен шекараласады. 

Солтүстік Қазақстан облысы (СҚО) Қазақстанның солтүстігінде орналасқан, ал физика-географиялық қатынаста – Батыс-Сібір жазығының оңтүстік шетін және қазақ кең даласының бір бөлігін алады. Жер бедерінде көп көл төмендеулерi, сахаралық ойықтар, аласалау жалдар және жал шұңқырларымен алмасушы бөктерлер бар. Солтүстік-шығыста биіктік 115-120 м, оңтүстік және оңтүстік-шығыста 200 м. Облыс Ресейдің Калуга, Тула, Томск облыстары орналасқан кеңістікте жайғасады. Бірақ, көлдер мен өзендердің жоқ болуына байланысты ауа райының кенет құрылықтығымен сипатталып, табиғат жағдайы жағынан олардан әлдеқайда ерекшеленеді. Оның ортақ жазықтығы және шектi аумағы еркiн меридиан мен ендiк ауамен алмасуға мүмкiндiк туғызады. Ауа-райы кенет құрылықты. Қысы аязды және созылмалы (5 айдан көп), аз қарлы, кеуіп қалатын ауа – райының басымдылығынан жазы ыстық. Қаңтардың орташа температурасы −18,5 °C, −19,5 °C, шілденің +18,8 °C , +19,5 °C. Аязсыз кезеңнің созылуы 109-129 тәулік. Тұңбаның орташа шамамен түсуі 300-340 мм, соның ішінде 4-тен 3-і жылдың жылу уақытында. Өзендері Обы хауызына жатады. Солтүстік Қазақстан облысының маңында Есіл өзенінің (400 км) орта ағысы Иман –Бұрлық және Ақан-Бұрлық қиылысы бар. 

Солтүстік-Қазақстан облысында 1000-нан аса көлдер бар, ең бастысы солтүстік-батыста орналасқан. Олардың көбісі мезгілді кеуіп қалады. Тұщы су көлдері басым болады. Аса ірілері: Шағалалытеңіз, Солтүстік және Оңтүстік Қақ, Таранкөл, Меңкесер. Аудан аумағына Батыс Сібір жазығының оңтүстік, Қазақстан ұсақ шоқысының солтүстік бөлігі кіреді. Аудан аумағына әктас, шыны құмы, отқа төзімді саз, т.б құрылыс материалдары кездеседі. Ішкі құрылықтың ішкі облыс табиғаты мен экономикасының ерекшеліктерін айқындайды. Бұған климаттың шапшаң континентігі, ылғалдық жетіспеуі және шектес жатқан аумақтың жалпы жазықтығы ауаның меридиан және ендік бағыттарымен еркін алмауына жағдай жасайды. Сонымен жазық аумақты тұтастай дерлік игеруге мүмкіндік берді.

Облыс- орманды-далалық табиға аймақта және далалы табиғи аймақта орналасқан, бұл оның ландшафын, табиғи ортаның сапасын, негізгі табиға ресурстарын айқындайды. Ол егін шаруашылығы үшін қауіпті аймаққа жатады. Облыс аймағын географиялық та, тарихи да аймақ ретінде көбінесе Петропавлдық Есіл бойы деп атайды.


Облыста 1 қала мен 13 аудан бар. СҚО-нда алуан түрлі дәрежедегі пайдалы қазбалар шығарылған және зерттелген. 286 шыққан жері барланған. Олардың ішінде 34-металлды, 2-металлды емес, 217-құрылыс және технологиялық шикізат пен 33- жер асты сулары, оның 6-уы минералды. Облыс аумағы Солтүстік Қазақстанның уранды-кенді, алмазды және сирек маталлды қалайылы түкпірі болып саналады. Онда минералды шикізаттың маңызды бөліктері табылған, олар Қазақстан Республикасының балансын құрайды: қалайы бойынша -65%, цирконийға -36,6%, уранға -19%, титанға -5%, вольфрамға -1,1%. Минералды - шикізат базасының кең өсуі, әсіресе, оңтүстік-батыс облысында қаралған. Бұнда маңызды алтынның шыққан жері мен пайда болуы, күмістің, техникалық және зергерлік алмаздардың, қалайының, титанның, түрлі-түсті және сирек металлдардың, бұрғыланған көмірлердің тізімі бар. Иеленуге дайын болып Грачевское, Косачинское, Семизбайское уранының шыққан жері саналады. Кеспелтек - титан - цирконий кендерi, Сырымбет - қалайы, алтынның шыққан жерi - Солтүстiк Батыстысы және Домбыралы – 2 шыққан жеріне өндірістік өңдеу жүргізіліп жатыр. Пайдалануда тек кейбір құрылыс тастары мен құмдарының шыққан жерлері бар. Теке өзені мен Жақсытұз көлінің шыққан жерінде қайнатылған тұзға зерттеу жүргізіліп, қазба шығару жұмыстары жүргізіліп жатыр. Тұздың қорлары мемлекеттiк балансқа алынған. Есіл және Айыртау аудандарында алтын мен күмістің шыққан жеріне өндірістік баға беру мақсатында геологиялық зерттеу жұмыстары жүргізіліп жатыр.

Облыста 608 мәдениет және архивтер объектiлер желiсi жұмыс iстейдi, соның iшiнде: 255 клуб, 320 кiтапхана, 12 музей, 15 архив, 3 театр, филармония, кинобейне қорды сақтау және пайдалану жөнiндегi орталық, 1 киноқондырғы. 2017 жылы қосымша 9 мәдениет объектiсi ашылды, соның iшiнде 7 демалыс орталығы және 2 кiтапхана.

Бір жыл ішінде шамамен 200-ге жуық мәдени-бұқаралық iс-шара ұйымдастырылады. Облыстық халық шығармашылығы орталығының «Арай» халық би ансамблi, «Сладка ягода» орыс әнi халық ансамблi, «Балқадиша» халықтық вокал-фольклор ансамблi ұжымдары табысты жұмыс iстеп, мемлекеттiк, кәсiби және мерейтойлық мерекелерге арналған iс-шараларға белсендi қатысуда.

Мәдениет, архивтер және құжаттама басқармасы тұрғындардың туған жердiң тарихына, мәдениетiне және дәстүрiне деген қызығушылығын және құрметiн жаңғырту мақсаты болып табылатын «Рухани жаңғыру» бағдарламасын iске асыру бойынша жоспарлы түрде жұмыс жүргiзуде. Музейлер тарихи-мәдени мұраны сақтаушылар ретiнде музейлiк-бiлiмдiк және инновациялық жобаларды жүзеге асыру бойынша қызмет етуде. Әр жобаға музейлiк сабақтар, интерактивтi және театрландырылған iс-шаралар енгiзiлдi.

Облыста тәуелсіздік алғалы бері мектепке дейінгі балаларға арналған «Балапан» бағдарламасы тиімді іске асуда. 2010 жылдан бастап 187 балабақша ашылды. Одан бері қосымша 2985 орынды қамтитын 12 мектепкедейінгі орталық ұйымдастырылды. 2015-2017 жылдары аралығында Петропавл қаласында жеке инвесторладың көмегімен жалпы сыйымдылығы 1005 орын қамтитын 5 балбақша салынды. 

1991 мен 2019 жылдары аралығында 10 668 орынға 41 мектеп ашылды. 2015 жылы облыс орталығында 720 балаға арналған химия-биологиялық бағытта Назарбаев зияткерлік мектебі есігін айқара ашты. 1993 жылдан бастап дарынды балаларға арналған 4 арнайы мектеп жұмыс істейді.

Облыстың мақтанышы «Диджитал ұрпақ» оқушылар сарайы. Мұнда балалардың интеллектуалды деңгейін көтеруге бағытталған 1500 баланы оқытатын 77 орталық бар. Қосымша біліммен қамту деңгейі 90,9 % құрады.